EncroChat: czy pseudonim wystarczy, by przypisać komuś rozmowę?
Pseudonim wygląda jak gotowa odpowiedź na pytanie o tożsamość rozmówcy. W sprawie karnej bywa dopiero początkiem sporu. Między przechwyconą wiadomością a przypisaniem czynu konkretnej osobie znajduje się kilka ustaleń, których nie wolno zastąpić założeniem.

Sam pseudonim nie wystarcza. Użytkownik konta, posiadacz urządzenia i autor konkretnej wiadomości to trzy odrębne ustalenia, a każde wymaga oparcia w dowodach, kontekście i chronologii. Przy danych EncroChat trzeba też odróżnić ich pierwotne pozyskanie, przekazanie w ramach europejskiego nakazu dochodzeniowego i ocenę dowodową w polskim postępowaniu.
Artykuł nawiązuje do problemu analizowanego w mojej praktyce. Opis został zanonimizowany i uogólniony. Przedstawia perspektywę obrony, bez informacji o rozstrzygnięciu konkretnej sprawy.
Z praktyki obrońcy: gdzie kończy się zapis, a zaczyna interpretacja?
W jednej z prowadzonych przeze mnie spraw analizowałem sposób powiązania osoby oskarżonej z treścią komunikacji EncroChat. Problem dotyczył nie tylko słów zapisanych w rozmowach, lecz także tego, na jakiej podstawie nadano im znaczenie odnoszące się do konkretnego człowieka.
W takich sprawach warto rozróżnić użytkownika konta, osobę wymienioną w wiadomości oraz człowieka, któremu przypisano pseudonim w późniejszej analizie. Zbieżność określeń może być wskazówką. Jej siła zależy jednak od pozostałych dowodów i od tego, czy wyjaśnienie da się sprawdzić.
Najciekawszy fragment akt nie zawsze jest najbardziej obciążającą rozmową. Czasem jest nim miejsce, w którym po raz pierwszy połączono nazwę konta z nazwiskiem. To tam może powstać założenie, powtarzane następnie w kolejnych dokumentach.
Jak służby uzyskały dostęp do EncroChat?
EncroChat oferował zmodyfikowane telefony i szyfrowaną komunikację. Według publicznego komunikatu Eurojust z 2020 r. współpraca organów francuskich i niderlandzkich pozwoliła zastosować rozwiązanie techniczne umożliwiające dostęp do korespondencji mimo szyfrowania. Informacje analizowano i przekazywano partnerom prowadzącym własne postępowania. Opis operacji, Eurojust.
Na poziomie ogólnym można wyróżnić cztery etapy:
- Dostęp techniczny: Uzyskanie możliwości przechwytywania treści w środowisku komunikacji.
- Utrwalenie danych: Zachowanie przechwyconego materiału i informacji o jego pochodzeniu.
- Analiza i współpraca: Łączenie informacji oraz przekazywanie materiału właściwym organom.
- Ocena w konkretnej sprawie: Badanie związku danych z zarzutem i możliwości ich weryfikacji przez obronę.
To uproszczony opis publicznie ujawnionej operacji. Nie rozstrzyga, jaki dokładnie materiał i w jakim trybie wykorzystano w sprawie konkretnego oskarżonego.
Pseudonim, urządzenie i człowiek to trzy odrębne ustalenia
Treść wiadomości może wskazywać na określony krąg osób, ale rozpoznanie tego kręgu nie zawsze pozwala ustalić autora. Podobnie posiadanie urządzenia w jednym momencie nie wyjaśnia jeszcze, kto korzystał z niego w całym okresie objętym zarzutami. Znaczenie mają wzajemne powiązania dowodów, kontekst i chronologia.
Trudność pojawia się, gdy ten sam wniosek powraca w kilku notatkach. Czy każda z nich ma własną podstawę, czy wszystkie powtarzają jedno pierwotne przypuszczenie? Liczba dokumentów nie odpowiada automatycznie liczbie niezależnych źródeł.
Rola adwokata obejmuje rozpoznanie takich zależności oraz ocenę, czy wymagają wiedzy specjalistycznej. Wnioski dowodowe powinny dotyczyć problemów rzeczywiście istotnych dla zarzutu. Ich treść i kolejność zależą od akt, etapu postępowania oraz przyjętej strategii obrony.
Europejski nakaz dochodzeniowy: co zmienia, a czego nie przesądza?
Europejski nakaz dochodzeniowy, czyli END, jest instrumentem współpracy w sprawach karnych. Przy danych EncroChat trzeba odróżnić sposób ich pierwotnego pozyskania, późniejsze przekazanie i ocenę dowodową w krajowym postępowaniu.
Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2024 r. w sprawie C-670/22 dotyczy warunków przekazywania i wykorzystywania tego rodzaju materiału. Podkreśla znaczenie gwarancji procesowych i możliwości skutecznego odniesienia się do dowodów. Nie jest uniwersalnym rozstrzygnięciem, że wszystkie rozmowy EncroChat należy dopuścić albo wyłączyć. Wyrok TSUE C-670/22.
Samo wskazanie braku nazwiska w jednym dokumencie także nie kończy analizy. Trzeba ustalić charakter dokumentu, zakres czynności oraz rzeczywiste znaczenie stwierdzonej nieprawidłowości. Doświadczenie obrońcy pomaga oddzielić argument nośny od tezy, która brzmi zdecydowanie, lecz wymaga dalszego potwierdzenia.
Tymczasowe aresztowanie, apelacja karna i kasacja: różne pytania o ten sam materiał
Gdy komunikacja jest podstawą zarzutów, jej ocena może mieć znaczenie już w postępowaniu przygotowawczym. Na etapie tymczasowego aresztowania bada się m.in. duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa oraz odrębne przesłanki środka zapobiegawczego. Nie jest to jeszcze ostateczna ocena winy.
Apelacja karna może obejmować sposób oceny dowodów i ustalenia faktyczne. Kasacja karna wymaga odrębnej oceny dopuszczalności oraz ustawowych podstaw; samo powtórzenie sporu o autora wiadomości nie wystarcza. K.p.k., art. 249, 258, 438 i 523.
Dlatego pracę nad materiałem cyfrowym planuję z perspektywą dalszych etapów. Ważna jest nie tylko dzisiejsza ocena rozmowy, lecz również to, jak problem został ujawniony i rozpoznany w toku postępowania.
Bezpieczny kontakt z adwokatem zaczyna się przed wysłaniem akt
Historia EncroChat pokazuje ograniczenia obietnic absolutnej poufności. Nie oznacza, że szyfrowanie jest zbędne: jest ważną warstwą ochrony. Nie zastępuje jednak zabezpieczenia telefonu ani potwierdzenia, z kim rzeczywiście rozmawiamy.
W kontakcie z kancelarią najpierw ustal kanał przekazania dokumentów i potwierdź odbiorcę przez znany wcześniej numer. Aktualizuj system i aplikację, chroń dostęp do urządzenia oraz kontroluj powiązane komputery. Nie udostępniaj kodów logowania osobie, która podaje się za pomoc techniczną. Także twórcy komunikatorów podkreślają znaczenie tych zasad. Zalecenia bezpieczeństwa Signal.
Przy wrażliwej rozmowie można dodatkowo zweryfikować klucze komunikacji, np. przez numer bezpieczeństwa w Signal. Sam numer bezpieczeństwa nie potwierdza tożsamości człowieka — tę trzeba ustalić osobno. Co potwierdza numer bezpieczeństwa?.
Poufność relacji z obrońcą ma także ochronę prawną. W k.p.k. przewidziano m.in. zakaz przesłuchiwania obrońcy o faktach poznanych przy udzielaniu porady lub prowadzeniu sprawy. Zabezpieczenie urządzeń pozostaje osobnym zadaniem. Przed przesłaniem akt ustalamy sposób przekazania informacji, odpowiedni do ich wrażliwości.
Źródła
Źródła publiczne i podstawa opracowania
- Eurojust, opis operacji EncroChat, 2 lipca 2020 r.
- TSUE, wyrok z 30 kwietnia 2024 r., C-670/22
- Kodeks postępowania karnego, m.in. art. 7, 167, 178, 193, 249, 258, 438 i 523
- Signal, ochrona konta i urządzeń
- Signal, weryfikacja numeru bezpieczeństwa
Inspiracją jest własne opracowanie procesowe autora. Przywołane komunikaty organów opisują ich stanowisko; nie przesądzają oceny dowodów w indywidualnym postępowaniu. Materiał edukacyjny, opracowany 28 września 2026 r.
Znaku komunikatora użyto w celu identyfikacji opisywanej usługi. Pochodzenie grafiki i informacja o PD-textlogo.
Pytania klientów
Czy korzystanie z szyfrowanego komunikatora świadczy o popełnieniu przestępstwa?
Samo korzystanie z narzędzia chroniącego prywatność nie dowodzi popełnienia przestępstwa. Ocenie podlegają konkretne zachowania i całokształt materiału.
Czy sprawę EncroChat można wygrać jednym zarzutem formalnym?
Nie ma takiej ogólnej reguły. Znaczenie mają dokumenty, tożsamość rozmówców, treść danych i sposób przeprowadzenia postępowania. Wyniku nie da się uczciwie obiecać bez analizy.

adwokat Jakub Orłowski
Adwokat, obrońca w sprawach karnych i karnych gospodarczych. Autor serii Papuga Man. Więcej o autorze