Przejdź do treści
Jakub Orłowskiadwokat, strategie procesowe536 888 161Omów sprawę

Postępowanie przygotowawcze

Fałszywe oskarżenie. Kiedy sprzeczności uzasadniają zawiadomienie?

Osoba obciążona cudzą relacją często oczekuje natychmiastowego zawiadomienia o kłamstwie. Rolą obrońcy jest najpierw sprawdzić, co rzeczywiście wynika z akt. Niewiarygodna wypowiedź i przestępstwo fałszywego oskarżenia to różne kwestie, choć w konkretnej sprawie mogą się ze sobą łączyć.

adwokat Jakub OrłowskiOpublikowano 3 min czytania

Czarno-biały bohater komiksowy porównuje dokumenty przy stole.
W skrócie

Sama sprzeczność w relacji nie dowodzi jeszcze celowego fałszywego oskarżenia. Zawiadomienie ma sens wtedy, gdy opiera się na okolicznościach uzasadniających podejrzenie, a nie na samym konflikcie z osobą składającą relację. Nie zastępuje ono obrony w sprawie głównej i nie wstrzymuje jej automatycznie.

Opracowanie na podstawie problemów analizowanych w mojej praktyce. Okoliczności zostały zanonimizowane i uogólnione. Stanowisko przedstawione w piśmie procesowym nie oznacza jego uwzględnienia przez sąd lub prokuratora ani potwierdzenia podnoszonych zarzutów.

Rozbieżność jest początkiem analizy

Zmienność relacji może dotyczyć szczegółu albo okoliczności przesądzającej o odpowiedzialności. Trzeba ustalić jej zakres, kontekst pytań oraz źródło późniejszej wiedzy. Pamięć, pomyłka, sposób protokołowania i świadome podanie nieprawdy wymagają odmiennych ocen.

Sama sprzeczność nie dowodzi jeszcze celowego fałszywego oskarżenia. Także przygotowanie notatek przed przesłuchaniem albo możliwość uzyskania korzyści procesowej nie przesądzają o kłamstwie. Mogą natomiast uzasadniać dokładniejsze zbadanie pochodzenia informacji i ich zgodności z innym materiałem.

Z praktyki: skąd pojawiła się późniejsza pewność?

W jednym z przygotowanych przeze mnie zawiadomień zwracałem uwagę na sytuację, w której późniejsza wypowiedź była wyraźnie bardziej szczegółowa i stanowcza niż wcześniejsze relacje. Problem polegał na ustaleniu, skąd pochodziła nowa wiedza i czy można ją potwierdzić niezależnie.

W publikacji pokazuję pytanie wymagające zbadania. Zarzut postawiony w zawiadomieniu pozostaje stanowiskiem jego autora, dopóki nie zostanie zweryfikowany. Samo złożenie pisma nie dowodzi, że wskazana w nim osoba popełniła przestępstwo.

Fałszywe zeznania i fałszywe oskarżenie

Art. 233 k.k. dotyczy m.in. świadomego zeznawania nieprawdy lub zatajania prawdy w zeznaniu mającym służyć za dowód. Znaczenie mają rola procesowa, wymagane uprzedzenie o odpowiedzialności lub przyrzeczenie, a także gwarancje związane z prawem do obrony. Wyjaśnień podejrzanego nie można po prostu potraktować jak zeznań świadka.

Art. 234 k.k. odnosi się do fałszywego oskarżenia innej osoby przed właściwym organem o czyn wskazany w tym przepisie. Trzeba ocenić treść zarzutu, jego nieprawdziwość oraz umyślność działania. Umorzenie sprawy lub uniewinnienie osoby pomówionej nie oznacza automatycznie, że zawiadamiający dopuścił się tego przestępstwa.

W uchwale z 11 stycznia 2006 r., I KZP 49/05, SN analizował granice prawa do obrony przy fałszywym pomawianiu innej osoby w celu ukrycia tożsamości rzeczywistych współuczestników, a nie własnej obrony. Tak określony kontekst ma znaczenie: orzeczenia nie należy przekształcać w regułę odpowiedzialności za każdą nieprawdziwą wypowiedź oskarżonego.

Celem zawiadomienia jest rzetelna weryfikacja

Zawiadomienie powinno opierać się na okolicznościach uzasadniających podejrzenie, a nie na samym konflikcie z osobą składającą relację. W pracy nad pismem oddzielam to, co wynika z dokumentów, od interpretacji i hipotez wymagających sprawdzenia.

To działanie podejmowane wobec właściwego organu. Nie powinno służyć naciskowi na świadka ani skłanianiu go do zmiany wypowiedzi. Ocena, czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania, przedstawienia zarzutów i przypisania odpowiedzialności, należy do właściwych organów na kolejnych etapach.

Zawiadomienie nie zastępuje obrony w sprawie głównej

Równolegle pozostaje potrzebna praca nad dowodami w postępowaniu, w którym klient został obciążony. Sam fakt złożenia zawiadomienia nie wyłącza wypowiedzi z materiału i nie wstrzymuje automatycznie sprawy.

Omawiam z klientem zarówno podstawy zawiadomienia, jak i znaczenie wykrytych rozbieżności dla jego obrony. Taka analiza może prowadzić do dalszej weryfikacji wersji świadka, ponowienia wniosku dowodowego albo oceny zarzutu w późniejszej apelacji. Doświadczenie ma tu znaczenie przy wyborze działania i momentu jego podjęcia.

Źródła

Podstawy prawne i orzecznictwo

Materiał edukacyjny, opracowany 28 września 2026 r. Dobór przepisów, wersji czasowej ustawy i środka zaskarżenia wymaga analizy konkretnej sprawy. Źródłowe pisma procesowe nie są publikowane.

Pytania klientów

Czy każda zmiana zeznań jest przestępstwem?

Nie. Rozbieżność wymaga wyjaśnienia. Odpowiedzialność zależy od spełnienia konkretnych przesłanek, w tym wymaganej umyślności.

Czy zawiadomienie usuwa dowód ze sprawy głównej?

Nie. Złożenie zawiadomienia samo nie wyłącza dowodu ani nie przesądza o jego niewiarygodności. Obrona w sprawie głównej wymaga odrębnych działań.

adwokat Jakub Orłowski
Adwokat, obrońca w sprawach karnych i karnych gospodarczych. Autor serii Papuga Man. Więcej o autorze

Ustalmy kolejny krok.

Podaj etap sprawy i najbliższy termin. Ustalimy, jakiej pomocy potrzebujesz oraz jakie materiały przygotować do analizy.

Zakres i wynagrodzenie uzgadniamy przed rozpoczęciem pracy. Nie musisz mieć kompletu akt, żeby nawiązać kontakt.