Przejdź do treści
Jakub Orłowskiadwokat, strategie procesowe536 888 161Omów sprawę

Postępowanie przygotowawcze

Godziny w protokołach. Jak sprawdzić, czy czynność była możliwa?

Protokół rzadko mija się z prawdą wprost. Częściej jest po prostu niejednoznaczny, a jego luki wypełnia późniejsze streszczenie. Dwa zapisy godzin i mapa potrafią pokazać, w którym miejscu akt trzeba zadać pytanie.

adwokat Jakub OrłowskiOpublikowano 5 min czytania

Czarno-biały bohater komiksowy porównuje dokumenty przy stole.
W skrócie

Godziny wpisane w protokołach da się sprawdzić niezależnie od czyjejkolwiek pamięci. Zestawienie końca jednej czynności z początkiem następnej oraz z czasem przejazdu między miejscami pokazuje, czy opisana kolejność była fizycznie możliwa. Rozbieżność sama w sobie nie dowodzi błędu ani nierzetelności. Wskazuje miejsce w aktach, które wymaga wyjaśnienia, i pozwala sformułować konkretne pytania.

Opracowanie na podstawie problemów analizowanych w mojej praktyce. Okoliczności zostały zanonimizowane i uogólnione, a dane identyfikujące sprawę oraz osoby pominięte. Przedstawione pytania i wątpliwości są stanowiskiem obrony. Nie oznaczają ustalenia, że doszło do nieprawidłowości.

Godziny w protokołach to jedna z niewielu rzeczy w aktach, które można sprawdzić bez odwoływania się do czyjejkolwiek pamięci. Są zapisane, są porównywalne i dają się zestawić z mapą. Dlatego czytanie akt zaczynam od chronologii, zanim przejdę do treści wypowiedzi.

Dwadzieścia minut, które się nie zgadzały

Świadek opowiadał, że narkotyki przywożono z zagranicy ciężarówkami, a potem rozładowywano w hali. Żeby sprawdzić, czy zna miejsca, o których mówi, policjanci zabrali go w teren. Taki wyjazd, podczas którego świadek pokazuje miejsca i odtwarza przebieg zdarzeń, opisano w aktach jako eksperyment procesowy.

Tego samego dnia ten sam policjant przesłuchiwał świadka w siedzibie jednostki. Gdy zestawiłem oba protokoły, zwróciłem uwagę na godziny. Między zakończeniem eksperymentu a rozpoczęciem przesłuchania minęło według dokumentów dwadzieścia minut. Tymczasem przejazd z ostatniego miejsca na trasie do siedziby jednostki powinien zająć ponad godzinę.

Pytanie brzmiało więc prosto: jak zdążyli?

Odpowiedź zależy od jednego zdania

W protokole eksperymentu policjant najpierw odnotował powrót do jednostki, a dopiero pod spodem wpisał godzinę zakończenia czynności. Ta kolejność zmienia wszystko.

Jeżeli o wpisanej godzinie wszyscy byli już na miejscu, dwadzieścia minut oznacza zwykłą przerwę przed przesłuchaniem i nie ma tu żadnego problemu. Jeżeli o tej porze dopiero ruszali w drogę, godzina rozpoczęcia przesłuchania wymaga wyjaśnienia.

Sam zapis godziny nie rozstrzyga, który z tych wariantów jest prawdziwy. Protokół opisuje czynność, a nie każdy ruch jej uczestników. To nie jest zarzut wobec sporządzającego. To ograniczenie dokumentu, z którym trzeba umieć pracować.

Co daje policzenie trasy

Żeby wyjść poza wrażenie, że czegoś tu nie gra, policzyłem konkretny dystans. Przejazd z ostatniej posesji na trasie do siedziby jednostki to ponad dziewięćdziesiąt kilometrów, czyli około siedemdziesięciu pięciu minut jazdy według otwartego kalkulatora tras.

Dopiero takie zestawienie pokazuje skalę:

  • przy założeniu, że o wpisanej godzinie dopiero opuszczali ostatnie miejsce, przyjazd nastąpiłby około pięćdziesiąt pięć minut po zapisanym początku przesłuchania,
  • przejechanie tej trasy w dwadzieścia minut wymagałoby średniej około dwustu osiemdziesięciu kilometrów na godzinę, licząc również drogi lokalne i ulice w mieście,
  • przy założeniu odwrotnym, czyli że powrót już się zakończył, wyjazd z ostatniej posesji musiałby nastąpić ponad godzinę wcześniej, niż sugeruje zapis.

Takie obliczenie ma swoje granice i trzeba je podać wprost. Nie odtwarza natężenia ruchu ani organizacji dróg z dnia czynności. Nie uwzględnia parkowania, wejścia do budynku ani przygotowania przesłuchania. Nie ustala też, czy jazda odbywała się pojazdem uprzywilejowanym. Obliczenie nie jest dowodem. Jest wskazaniem miejsca, w którym trzeba zapytać.

O co pytam na rozprawie

Z takiej analizy nie robi się efektownego zarzutu. Robi się z niej listę pytań, na które ktoś powinien umieć odpowiedzieć.

  1. O której godzinie wyjechaliście z ostatniego miejsca na trasie?
  2. O której weszliście do budynku jednostki?
  3. Gdzie świadek po raz pierwszy przeczytał protokół i kiedy go podpisał?
  4. Czy zachowała się ewidencja wyjazdu i powrotu pojazdu?

Ostatnie pytanie bywa najważniejsze. Godzina wpisana jako koniec wyjazdu nie mówi jeszcze, kiedy powstał opis tego wyjazdu. Protokół może być sporządzany w trakcie czynności, bezpośrednio po niej albo odtwarzany później z notatek. Każda z tych sytuacji inaczej wpływa na to, jak czytać wpisane w nim godziny.

Drugi wątek: skąd wziął się adres

W tych samych aktach znaczenie miało coś jeszcze. Z protokołu wynikało, że świadek pokazał budynek, a adres firmy przewozowej ustalił policjant.

Różnica wydaje się drobna, dopóki nie zobaczy się, jak brzmi po streszczeniu. Zdanie „świadek podał adres firmy” przypisuje mu wiedzę, której protokół wcale nie potwierdza. Świadek mógł rozpoznać budynek, nie znać jego numeru i nigdy nie wejść do środka.

Dlatego pytam wprost: z kim pan tam rozmawiał i skąd pan wie, jaka firma tam działała? Nie chodzi o podważanie każdego zdania, tylko o rozdzielenie tego, co świadek widział, od tego, co ustalił ktoś inny. To rozróżnienie decyduje później o wartości całej relacji.

Rejestr jako narzędzie sprawdzenia

Policjant napisał w notatce, że pod wskazanym adresem nie znalazł zarejestrowanej firmy przewozowej. Historia wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym pokazywała jednak, że w okresie opisanym przez świadka były tam zarejestrowane spółki transportowe.

Rejestr pozwolił więc zweryfikować informację z notatki. Nie zamknął za to sprawy, bo nadal pozostawało otwarte pytanie, czy którakolwiek z tych spółek wykonała przewóz, o którym mówił świadek. Rejestr odpowiada na pytanie, kto był tam zarejestrowany, a nie na pytanie, kto i co stamtąd wywiózł.

Dlaczego ta dokładność działa w obie strony

Po co obrońcy taka drobiazgowość? Bo pobieżna lektura tych samych akt prowadzi do dwóch przeciwnych błędów.

Można niesłusznie zarzucić policjantowi, że wpisał niemożliwą godzinę, podczas gdy zapis był tylko niejednoznaczny. Można też niesłusznie uznać, że świadek znał adres przewoźnika, choć z protokołu to nie wynika.

W obu przypadkach lekarstwo jest takie samo. Wrócić do protokołu i sprawdzić, kto co zrobił, gdzie i kiedy. To mało efektowna część pracy nad aktami i zwykle najbardziej opłacalna.

Powiązane artykuły i pomoc

Jeżeli analizujesz akta i masz wrażenie, że chronologia czynności się nie składa, omówmy sprawę. Zakres i koszt pracy ustalamy przed jej rozpoczęciem.

Źródła

Podstawy prawne

Narzędzia wykorzystane przy analizie

  • Otwarty silnik wyznaczania tras drogowych, użyty do obliczenia dystansu i modelowego czasu przejazdu.
  • Historia wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Pytania klientów

Czy rozbieżność godzin dowodzi, że protokół jest nierzetelny?

Nie. Najczęściej oznacza, że zapis jest niejednoznaczny albo niepełny. Dopiero ustalenie, gdzie zakończyła się czynność i kiedy powstał jej opis, pozwala ocenić, czy doszło do uchybienia.

Czy obliczenie czasu przejazdu jest dowodem?

Samo w sobie nie. Jest narzędziem, które wskazuje okoliczność wymagającą sprawdzenia. Dowodem pozostają dokumenty i zeznania, które tę okoliczność potwierdzą albo wykluczą.

Co zrobić, gdy nikt nie pamięta godzin?

Sprawdzić, czy powstały zapisy niezależne od pamięci: ewidencja wyjazdu i powrotu pojazdu, karta drogowa, dane lokalizacyjne, metadane zdjęć z czynności. Najpierw trzeba ustalić, czy takie dane w ogóle istnieją i czy nadal są przechowywane.

adwokat Jakub Orłowski
Adwokat, obrońca w sprawach karnych i karnych gospodarczych. Autor serii Papuga Man. Więcej o autorze

Ustalmy kolejny krok.

Podaj etap sprawy i najbliższy termin. Ustalimy, jakiej pomocy potrzebujesz oraz jakie materiały przygotować do analizy.

Zakres i wynagrodzenie uzgadniamy przed rozpoczęciem pracy. Nie musisz mieć kompletu akt, żeby nawiązać kontakt.